Κρητική Αγιολογία

  (Ιερεύς) Ευλογητός ο Θεός ημών, πάντοτε, νύν, καί αεί, καί εις τούς αιώνας τών αιώνων… (Αλλιώς…) Είς το όνομα του Πατρός  και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Αμήν. (Ιερεύς) Δόξα σοί ο Θεός, δόξα σοί. Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε, το Πνεύμα της Αληθείας, ο Πανταχού Παρών και τα Πάντα Πληρών, ο Θησαυρός των Αγαθών και Ζωής Χορτηγός, ελθέ και σκήνωσον εν ημίν και καθάρισον ημάς από πάσης κηλίδος και σώσον, Αγαθέ τας ψυχάς ημών. Αμήν. Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, Άγιος Αθάνατος, ελέησον ημάς (εκ γ’) Δόξα… Καί νύν… Παναγία Τριάς, ελέησον ημάς. Κύριε, ιλάσθητι ταίς αμαρτίαις ημών, Δέσποτα, συγχώρησον τάς ανομίας ημίν. Άγιε, επίσκεψαι καί ίασαι τάς ασθενείας ημών, ένεκεν τού ονόματός σου.   Κύριε, ελέησον, Κύριε, ελέησον, Κύριε, ελέησον. Δόξα… Καί νύν… Πάτερ ημών ο εν τοίς ουρανοίς, αγιασθήτω τό όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου, γενηθήτω τό θέλημά σου, ώς εν ουρανώ, καί επί τής γής. Τόν άρτον ημών τόν επιούσιον δός ημίν σήμερον, καί άφες ημίν τά οφειλήματα ημών, ώς καί ημ...

  Ἀπολυτίκιον   Ἦχος πλ. α’. Τὸν συνάναρχον Λόγον. Φωτισθεῖσα ἐνθέως Σταυροῦ τὴ χάριτι, τῆς μετανοίας ἐδείχθης φωτοφανῆς λαμπηδών, τῶν παθῶν τὸν σκοτασμὸν λιποῦσα πάνσεμνε, ὅθεν ὡς ἄγγελος Θεοῦ, Ζωσιμᾶ τῷ ἱερῷ, ὠράθης ἐν τὴ ἐρήμω, Μαρία «Ὅσιε Μῆτερ» μεθ' οὐ δυσώπει ὑπὲρ πάντων ἠμῶν. Έτερον Ἀπολυτίκιον Ἦχος πλ. δ’. Ἐν σοί Μῆτερ ἀκριβῶς διεσώθη τό κατ᾽ εἰκόνα· λαβοῦσα γάρ τόν σταυρόν, ἠκολούθησας τῷ Χριστῷ, καί πράττουσα ἐδίδασκες, ὑπερορᾷν μέν σαρκός, παρέρχεται γάρ· ἐπιμελεῖσθαι δέ ψυχῆς, πράγματος ἀθανάτoυ· διό καί μετά Ἀγγέλων συναγάλλεται, Ὁσία Μαρία τό πνεῦμά σου. Κοντάκιον Ἦχος γ'. Ἡ Παρθένος σήμερον. Ἡ πορνείαις πρότερον, μεμεστωμένη παντοίαις, Χριστοῦ νύμφη σήμερον, τῇ μετανοίᾳ ἐδείχθης, Ἀγγέλων τήν πολιτείαν ἐπιποθοῦσα, δαίμονας, Σταυροῦ τῷ ὄπλῳ καταπατοῦσα, διά τοῦτο βασιλείας, ἐφάνης νύμφη Μαρία πάνσεμνε.

  Αν η μετάνοια ενός αμαρτωλού προκαλεί μεγάλη χαρά στους ουρανούς, σίγουρα η μετάνοια της οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας προκάλεσε στους ουρανούς ατελείωτους πανηγυρισμούς. Και αυτό γιατί η οσία Μαρία η Αιγυπτία είναι ίσως το κλασικότερο και φωτεινότερο παράδειγμα μετάνοιας και εξόδου από το βαθύτατο σαρκικό βούρκο, όπως επίσης μοναδικό παράδειγμα σκληρών και μακροχρόνιων μοναχικών αγώνων. Ας δούμε όμως με μεγάλη συντομία τη ζωή της μεγάλης αυτής αγωνίστριας της ερήμου. Γεννήθηκε στην Αίγυπτο κατά τα χρόνια του μεγάλου Ιουστινιανού (527-565). Σε ηλικία δώδεκα ετών εγκατέλειψε τους γονείς της και πήγε στην Αλεξάνδρεια, όπου για δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια έζησε έντονα στον βούρκο της αμαρτίας και της σαρκικής ακολασίας. Την ακόλαστη ζωή που ζούσε στην Αλεξάνδρεια θέλησε να μεταφέρει και στην ιερά γη όπου έζησε ο Κύριος, μπαίνοντας μία μέρα σ’ ένα πλοίο που μετέφερε προσκυνητές – κατά το πλείστον – για προσκύνημα στα Ιεροσόλυμα, με την ευκαιρία της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού. Καθ’ όλη τη δ...

  Αυτή τη Κυριακή τιμάμε τη μνήμη της οσίας Μητέρας μας η οποία εορτάζεται και κατά την 1η Απριλίου. Το «Ωρολόγιο» γράφει ότι «Πλησιάζοντας το τέλος της αγίας Σαρακοστής, τάχθηκε να εορτάζεται σήμερα η αγία προς τόνωση των ραθύμων και αμαρτωλών σε μετάνοια. Όταν ήταν δώδεκα ετών η αγία, έφυγε μακριά από τους γονείς της και πήγε στην Αλεξάνδρεια όπου έζησε για 17 χρόνια ασώτως. Έπειτα από περιέργεια ξεκίνησε με πολλούς προσκυνητές για τα Ιεροσόλυμα, να παραβρεθεί στην ύψωση του Τιμίου Σταυρού, όπου όμως συνέχισε την ακολασία και παρέσυρε πολλούς στην απώλεια. Θέλησε μάλιστα να μπει στην Εκκλησία τη μέρα της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, αλλά αισθάνθηκε τέσσερις φορές κάποια αόρατο δύναμη να την εμποδίζει να εισέλθει στο Ναό, ενώ όλοι οι άλλοι έμπαιναν ανεμπόδιστα. Πληγώθηκε αφάνταστα η καρδιά της από το γεγονός αυτό και παρεκάλεσε τη Παναγία να της επιτρέψει και ότι θα αλλάξει ζωή. Αμέσως μπήκε μέσα, προσκύνησε το Τίμιο Ξύλο και έφυγε από τα Ιεροσόλυμα, πέρασε τον Ιορδάνη και προχώρησ...

  ΕΙΣΑΓΩΓΗ Από την Καθαρά Δευτέρα και για τις επόμενες πέντε εβδομάδες, ακούγεται κάθε Παρασκευή στις Εκκλησίες ο Ακάθιστος Ύμνος. Ο Ύμνος αυτός, που από ποιητικής και μελωδικής πλευράς θεωρείται ένας από τους ωραιότερους της Ορθοδόξου Εκκλησίας, έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για την Θρησκεία, όσο και για το Έθνος. Με την Ακολουθία του Ακάθιστου Ύμνου εκδηλώνονται ευχαριστίες και εγκώμια στο πρόσωπο της Παναγίας. Αποτελείται, κατά βάση, από τον Ακάθιστο Ύμνο και τον Κανόνα του Ακάθιστου Ύμνου, πλαισιωμένα με ψαλμούς, απολυτίκια και ευχές. Και τα δύο χαρακτηρίζονται ως αριστουργήματα της Βυζαντινής υμνολογίας , που εξαίρουν το έργο και το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου , με θεολογικό βάθος, κομψότητα λόγου, μουσικό κάλλος, αγιοπνευματική έμπνευση. ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΑΙΤΙΑ ΣΥΝΘΕΣΗΣ Σύμφωνα με το Συναξαριστή, ο Ύμνος δημιουργήθηκε το 626, μετά τη σωτηρία της Κωνσταντινούπολης από την πολιορκία των Αβάρων και των Περσών, οπότε και εψάλει για πρώτη φορά. Κατά το έτος 626 η Κωνσταντινούπολη πολιορ...

  Του Πρωτ. Ευαγγέλου Παχυγιαννάκη  Ένα από τα ωραιότερα και λυρικότερα τροπάρια του Κανόνος που ψάλλεται στην Ακολουθία των Χαιρετισμών της Θεοτόκου είναι και το δ΄ της α΄ Ωδής: «Ρόδον τὸ ἀμάραντον* χαῖρε ἡ μόνη βλαστήσασα·*  τὸ μήλον τὸ εὔοσμον, χαῖρε ἡ τέξασα,* τὸ ὀσφάδιον* τοῦ πάντων Βασιλέως…». Σε μετάφραση: «Χαίρε, Παναγία μας, συ, που από τη θεοχώρητη σάρκα σου εβλάστησε το ρόδο, που ποτέ δεν μαραίνεται· συ, που έφερες στον κόσμο το μήλο που μοσχοβολά τη μυρουδιά του Βασιλέως των όλων…». Τὶ θα πει, όμως, «τὸ ὀσφράδιον τοῦ πάντων Βασιλέως;»   Ας φαντασθούμε  έναν άνθρωπο με ευαίσθητη όσφρηση. Ψάχνει έναν τόπο, ένα πράγμα, ένα πρόσωπο που να μοσχοβολά. Κι όταν το  βρεί σταματά. Η όσφρησή του ευφραίνεται. Την πιο ευαίσθητη όσφρηση την έχει ο Θεός. Έψαχνε να βρει μια ευωδία στον κόσμο, μα πουθενά. Παντού η δυσοσμία της αμαρτίας. Και ξαφνικά, να, βρίσκει ένα λουλούδι, που έχει ένα μοναδικό, δικό του μοσχοβόλημα. Ήταν Μαρία η Παρθένος. Μοναδικός άνθρω...

  Την ημέρα αυτή, Σάββατο της πέμπτης εβδομάδας των νηστειών, ψάλλουμε τον Ακάθιστο Ύμνο στην Υπεραγία Θεοτόκο. Όταν ήταν αυτοκράτορας ο Ηράκλειος (610-641), ο βασιλιάς των Περσών Χοσρόης, βλέποντας ότι η δύναμη των Ρωμιών ήταν πολύ μειωμένη από τη διακυβέρνηση του τύραννου βασιλιά Φωκά (602-610), έστειλε έναν από τους σατράπες του, που λεγόταν Σάρβαρος, με πολλές χιλιάδες στρατιωτών, για να υποτάξει στην εξουσία του όλη την Ανατολή. Ο αρχισατράπης λοιπόν Σάρβαρος, αφού λεηλάτησε όλη την Ανατολή, έφτασε μέχρι τη Χρυσούπολη, που τώρα ονομάζεται Σκούταρι. Ο βασιλιάς Ηράκλειος πήγε τότε με πλοία από τον Εύξεινο και εισέβαλε στα μέρη της Περσίας, όπου νίκησε κατά κράτος τον Χοσρόη και τη στρατιά του. Στη συνέχεια ο Σειρόης, ο γιος του Χοσρόη, επαναστάτησε εναντίον του πατέρα του, τον σκότωσε, έγινε αυτός βασιλιάς και συνθηκολόγησε με τον Ηράκλειο. Την ίδια εποχή ο αρχηγός των Μυσών και Σκυθών Χαγάνος, μαθαίνοντας ότι ο βασιλιάς είναι μακριά στους Πέρσες, διέλυσε τις συνθήκες ειρήνης πο...

  Το προσταχθέν μυστικώς λαβών εν γνώσει, εν τη σκηνή του Ιωσήφ σπουδή επέστη, ο Ασώματος λέγων τη Απειρογάμω. Ο κλίνας τη καταβάσει τους ουρανούς, χωρείται αναλλοιώτως όλος εν Σοί. Όν και βλέπων εν μήτρα Σου, λαβόντα δούλου μορφήν, εξίσταμαι κραυγάζων Σοι, Χαίρε, Νύμφη Ανύμφευτε. Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια. Ως λυτρωθείσα των δεινών ευχαριστήρια. Αναγράφω Σοι η πόλις Σου, Θεοτόκε. Αλλ’ ως έχουσα το κράτος απροσμάχητον. Εκ παντοίων με κινδύνων ελευθέρωσων, ίνα κράζω Σοι, Χαίρε, Νύμφη Ανύμφευτε. Άγγελος πρωτοστάτης, ουρανόθεν επέμφθη, ειπείν τή Θεοτόκω τό Χαίρε (γ’) καί σύν τή ασωμάτω φωνή, σωματούμενόν σε θεωρών Κύριε, εξίστατο καί ίστατο, κραυγάζων πρός αυτήν τοιαύτα. Χαίρε, δι’ ής η χαρά εκλάμψει, χαίρε, δι’ ής η αρά εκλείψει. Χαίρε, τού πεσόντος , Αδάμ η ανάκλησις, χαίρε τών δακρύων τής Εύας η λύτρωσις. Χαίρε, ύψος δυσανάβατον ανθρωπίνοις λογισμοίς, χαίρε, βάθος δυσθεώρητον καί Αγγέλων οφθαλμοίς. Χαίρε, ότι υπάρχεις Βασιλέως καθέδρα, χαίρε, ότι βαστάζεις τόν βαστάζοντα πάν...

  Ο ΑΚΑΘΙΣΤΟΣ ΥΜΝΟΣ Τῇ ὑπερμάχῷ στρατηγῷ τὰ νικητήρια, ὡς λυτρωθεῖσα τῶν δεινῶν εὐχαριστήρια, ἀναγράφω σοι ἡ πόλις σου, Θεοτόκε· ἀλλ' ὡς ἔχουσα τὸ κράτος ἀπροσμάχητον, ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον, ἵνα κράζω σοί· Χαῖρε Νύμφη ἀνύμφευτε.   Ἀπὸ τὴν Καθαρὰ Δευτέρα καὶ γιὰ τὶς ἑπόμενες πέντε ἑβδομάδες, ἀκούγεται κάθε Παρασκευὴ στὶς Ἐκκλησίες ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος. Ὁ Ὕμνος αὐτός, ποῦ ἀπὸ ποιητικῆς καὶ μελῳδικῆς πλευρᾶς θεωρεῖται ἕνας ἀπὸ τοὺς ὡραιότερούς της Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἔχει ἰδιαίτερη σημασία τόσο γιὰ τὴν Θρησκεία, ὅσο καὶ γιὰ τὸ Ἔθνος.  Μὲ τὴν Ἀκολουθία τοῦ Ἀκάθιστου Ὕμνου ἐκδηλώνονται εὐχαριστίες καὶ ἐγκώμια στὸ πρόσωπο τῆς Παναγίας. Ἀποτελεῖται, κατὰ βάση, ἀπὸ τὸν Ἀκάθιστο Ὕμνο καὶ τὸν Κανόνα τοῦ Ἀκάθιστου Ὕμνου, πλαισιωμένα μὲ ψαλμούς, ἀπολυτίκια καὶ εὐχές. Καὶ τὰ δυὸ χαρακτηρίζονται ὡς ἀριστουργήματα τῆς Βυζαντινῆς ὑμνολογίας , ποὺ ἐξαίρουν τὸ ἔργο καὶ τὸ πρόσωπο τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου , μὲ θεολογικὸ βάθος, κομψότητα λόγου, μουσικὸ κάλλος, ἁγιοπνευματικῆ ἔμπνευ...

  Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος εἶναι «Κοντάκιον». «Κοντάκια» παλαιότερα ἐλέγοντο ὁλόκληροι ὕμνοι, ἀνάλογοι πρὸς τοὺς «Κανόνες». Ἡ ὀνομασία ὀφείλεται μᾶλλον στὸ κοντὸ ξύλο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐτυλίσσετο ἡ μεμβράνη ποὺ περιεῖχε τὸν ὕμνο. Τὸ πρῶτο τροπάριο ἐλέγετο «προοίμιο» ἢ «κουκούλιο» καὶ τὰ ἀκολουθοῦντα ἐλέγοντο «οἶκοι», ἴσως διότι ὁλόκληρος ὁ ὕμνος θεωρεῖτο ὡς σύνολο οἰκοδομημάτων ἀφιερωμένων στὴ μνήμη κάποιου ἁγίου. Κοντάκιο λέγεται συνήθως σήμερα τὸ πρῶτο τροπάριο ἑνὸς τέτοιου ὕμνου. Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος περιέχει προοίμιο καὶ 24 «οἴκους». Τὸ προοίμιό του σήμερα εἶναι τό: «Τὴ Ὑπερμάχω Στρατηγῶ». Ἡ «ἀκροστιχίδα» τοῦ ὕμνου εἶναι ἀλφαβητική, δηλαδὴ ἀκολουθεῖ τὴ σειρὰ τῶν γραμμάτων Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄ ἕως Ω΄.  «Ἐφύμνιο» λέγεται ἡ τελευταία φράσις τοῦ ὕμνου ποὺ ἐπαναλαμβάνει ὁ λαός.  «Ἐφύμνια» ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος ἔχει δυό: Τὸ «Χαῖρε, Νύφη ἀνύμφευτε» στοὺς περιττοὺς «οἴκους» (1,3,5,7,κτλ) καὶ τὸ «Ἀλληλούϊα» στοὺς ἀρτίους (2,4,6,8 κτλ). Ὁ Ἀκάθιστος Ὕμνος ἀρχίζει μὲ τὸν Εὐαγγελισμὸ τῆς Θεοτόκου καὶ ἔπ...