Ο κάθε τόπος, μικρός ή μεγάλος και οι άνθρωποί του γράφουν ιστορία.
Η Κρήτη στην πολυκύμαντη ιστορία της έχει να επιδείξει ένα ιδιαίτερο φιλελεύθερο φρόνημα σε όλες τις εκφράσεις της ζωής των κατοίκων της. Ο ξεχωριστός Κρητικός συγγραφέας Παντελής Πρεβελάκης γράφει: «Πολλοί μιλούν σήμερα κι ακόμα περισσότεροι φλυαρούν για ελευθερία. Για τον Κρητικό η ελευθερία δεν υπήρξε κούφια λέξη. Οι αδιάκοποι αγώνες του κατά του ξένου δυνάστη του αποκάλυψαν το ιερό, το συγκεκριμένο της νόημα».
Οι ανυποχώρητοι αγώνες, η ομόνοια και η ομοψυχία του λαού της, το φιλελεύθερο και ηρωικό φρόνημα ελευθέρωναν την Κρήτη. Αυτό είναι το νόημα της κρητικής ελευθερίας.
Ύστερα, όμως, από την Επανάσταση του 1821 και τη δημιουργία του πρώτου σύγχρονου ελληνικού κράτους, ορισμένοι ιστορικοί θέλησαν να αποκρύψουν μια χρυσή σελίδα της κρητικής Ιστορίας, τον μεγαλειώδη ξεσηκωμό του απομονωμένου και εξανδραποδισμένου κρητικού λαού κατά των Τούρκων το 1821.
Ορισμένοι ανιστόρητοι ή «ιστορούντες» επιδόθηκαν για διάφορους λόγους στην αποσιώπηση γεγονότων και προσώπων και στην υποβάθμιση της Κρητικής Επανάστασης του 1821-1830. Ουδέν αναληθέστερον όπως αποδεικνύουν τα ντοκουμέντα που έφερε και φέρνει στο φως η σύγχρονη ιστορική έρευνα.
Η Κρήτη ύψωσε τη σημαία της ελευθερίας ενάντια στους Τούρκους το 1770, 51 χρόνια πριν από το 1821, και δεν την υπέστειλε παρά μόνον όταν την κατέκτησε και ενώθηκε με τον εθνικό κορμό.
Είχαν περάσει μόλις εκατό χρόνια από το 1669 που κατελήφθη ύστερα από ένα σκληρό και μακροχρόνιο αγώνα από τους Τούρκους αφού είχε περάσει τετρακόσια πενήντα χρόνια βενετσιάνικης δουλείας με 126 επαναστάσεις.
«Από κακόν εις χειρότερον επέσασιν οι μαύροι και δεν κατέχουσιν να πουν, Τούρκοι είναι καλλιά ή Φράγκοι!» όπως έγραψε ο ποιητής του κρητικού πολέμου Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής.
Οι νέοι κατακτητές ήταν σκληρότεροι από τους προηγούμενους. Η τουρκική κατάκτηση δημιούργησε ένα κλίμα ζόφου στην Κρήτη. Οι απώλειες από τις κακουχίες του εικοσιπενταετούς πολέμου, οι αιχμαλωσίες του ανθού του πληθυσμού, ο εξαναγκασμός του ενός τρίτου του εναπομείναντος χριστιανικού πληθυσμού σε εξισλαμισμό, συντέλεσαν στη δραματική μείωση των Ελλήνων στο νησί. Η κοινωνική και οικονομική οργάνωση διαλύθηκε.
Η πνευματική άνθηση του τελευταίου αιώνα της Βενετοκρατίας, η περίφημη Κρητική Αναγέννηση των Γραμμάτων και των Τεχνών καταστράφηκε.
Για εκατό περίπου χρόνια η Κρήτη ήταν μια έρημη χώρα.
Τα φοβερά γενιτσαρικά τάγματα σκόρπιζαν τον τρόμο, το θάνατο, την ταπείνωση και τον κατατρεγμό. Η επιβίωση του χριστιανικού πληθυσμού, γράφουν οι ξένοι περιηγητές της εποχής στην Κρήτη, ήταν εφιαλτική.
«Η Κρήτη υπήρξε προ του 1821 η χειρότερη διοικούμενη επαρχία της Τουρκικής Αυτοκρατορίας» γράφει ο Άγγλος Ιστορικός Σμίθ».
Μέσα σ’ αυτό το κλίμα οι Κρήτες επαναστάτησαν το 1770 στα Σφακιά με επικεφαλής τον μεγάλο Κρητικό Ιωάννη Βλάχο, τον μαρτυρικό Δασκαλογιάννη.
Κι όταν μετά από ένα χρόνο η Επανάσταση ηττήθηκε, δεν κάμφθηκε το φρόνημα.
Τολμηροί και φιλελεύθεροι νέοι, οι Χαϊνηδες πήραν τα όπλα και όπως γράφει ο Στέφανος Ξανθουδίδης, «ετιμώρουν τους θρασύτερους και ωμότερους των τυράννων αυτών και ούτω τα όργανα αυτά της Νεμέσεως συνεκράτου δια του φόβου της τιμωρίας και εμετρίαζαν την σκληρότητα των βασανιστών».
Εν τω μεταξύ έφταναν στην Κρήτη τα φλογερά κηρύγματα της Φιλικής Εταιρείας και πολλοί Κρήτες διανοούμενοι, έμποροι, ιερωμένοι και εύποροι χωρικοί μυήθηκαν στο πνεύμα του γενικού ξεσηκωμού. Χαϊνηδες και Φιλικοί, φιλοπάτριδες χωρικοί, μοναχοί και ιερωμένοι θα πρωτοστατήσουν στον Κρητικό ξεσηκωμό που αποφάσισε η Γενική Επαναστατική επιτροπή των Σφακιανών στις 7 Απριλίου1821 στα Γλυκά Νερά και στις 15 Απριλίου στην Παναγία τη Θυμιανή, την Αγία Λαύρα της Κρήτης.
Παρά τη σκληρή αντίδραση των Τούρκων η επανάσταση εξαπλώθηκε σαν τη φωτιά σ’ όλη την Κρήτη. Οι Τούρκοι κατανικούμενοι κλείστηκαν στα μεγάλα κάστρα του Ηρακλείου, του Ρεθύμνου, των Χανίων και της Σητείας. Όλη η Κρήτη ήταν ελεύθερη μέχρι το Μάιο του 1822, όταν οι ανήμποροι να υποτάξουν την επανάσταση Τούρκοι κάλεσαν τον Αιγύπτιο Μωχάμεντ Αλη από τον οποίο ζήτησε βοήθεια ο Σουλτάνος Μαχμούτ ο Δ’. Ύστερα από πολυαίμακτο δεκαετή αγώνα η επανάσταση στην Κρήτη τελείωσε με τεράστιες θυσίες αδικαίωτη.
-Το Πρωτόκολλο του Λονδίνου στις 22 Ιανουαρίου 1830 άφηνε την Κρήτη εκτός των ορίων του νέου ελληνικού κράτους, στην απόλυτη δικαιοδοσία του Σουλτάνου, με την ψευδή δικαιολογία ότι στο πρωτόκολλο συμπεριελήφθησαν μόνο οι επαναστατημένες περιοχές της χώρας, ενώ η Κρήτη δήθεν “δεν εκινήθη παντάπασιν”, όπως απάντησε σε σχετικό ερώτημα ο βουλευτής Λοντος, στην εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, ενώ αντίθετα ήταν σε διαρκή επανάσταση, με προσφορά ποταμών αιμάτων των παιδιών της εντός και εκτός Κρήτης… Αντίθετα η επανάσταση στην Πελοπόννησο είχε το 1827 εντελώς εκπνεύσει, γιατί ο Ιμπραήμ την είχε λεηλατήσει, και έπρεπε οι ναύαρχοι Κόδρικτον, Χεύδεν, και Δεριγνύ να καταστρέψουν ολοκληρωτικά τον αιγυπτιακό στόλο, στο Ναβαρίνο, για να νεκραναστηθεί η ελληνική επανάσταση.
Η αδυναμία λοιπόν της ελληνικής πολιτικής να επιβάλει την ένωση της Κρήτης με το νέο ελληνικό κράτος και η αγγλική πολιτική, που ήθελε μια Κρήτη αποκλειστικά δική της βάση για την εξάπλωση της επιρροής της Αγγλίας στη Μέση Ανατολή, συνετέλεσαν σ’ αυτήν την εξέλιξη.
Οι Εγγλέζοι άλλωστε θεωρούσαν ότι ο Καποδίστριας ήτανε πράκτορας των Ρώσων και σε περίπτωση ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα θα διευκόλυνε την κάθοδο των ανταγωνιστών τους Ρώσων στο Αιγαίο και έτσι έκαναν τα πάντα να τη αποτρέψουν με την βοήθεια των ντόπιων ενεργούμενών τους.
Η ενοχή της τότε ελληνικής πολιτείας, η οποία κάτω από τις εντολές των Εγγλέζων εγκατέλειψε την Κρήτη στην τύχη της, κρύφτηκε πίσω από το άλλοθι του ανυπόστατου ψεύδους ότι δήθεν η Κρήτη ”δεν εκινήθη παντάπασιν”. Έπρεπε δε να περάσουν 83 ολόκληρα χρόνια, την 1η Δεκεμβρίου 1913, για να ενωθεί τελικά η Κρήτη με την Ελλάδα, επί Ελευθερίου Βενιζέλου, μετά από σκληρές αιματηρές θυσίες και ολοκαυτώματα του Κρητικού λαού.
Τι έγινε όμως μέσα σ’ αυτή την καθοριστική δεκαετία για την εξέλιξη του Κρητικού Ζητήματος. Ποιος γνωρίζει σήμερα ότι η Κρήτη χωρίς ουσιαστική βοήθεια είχε ελευθερωθεί με τις πενιχρές ίδιες δυνάμεις αλλά με τον δικό της «ίδιον τρόπον».
Όλοι μιλάμε σήμερα για αρματολούς και κλέφτες, γιατί δεν μιλάμε για τις μεγάλες προσωπικότητες των αληθινών επαναστατών της Κρήτης, τους Χαϊνηδες;
Γιατί δεν γνωρίζει ο κρητικός λαός τους μυημένους στην Φιλική Εταιρεία Κρήτες;
Γνωρίζουμε την Αγία Λαύρα, τις επαναστατικές συγκεντρώσεις στην Καλαμάτα και την Αρεόπολη αλλά αγνοούμε τα σηκωμένα φλάμπουρα των Κρητικών στα Γλυκά Νερά και στην Παναγία τη Θυμιανή στα Σφακιά. Ποιος έχει μιλήσει για τα τουρκικά τάγματα των γενίτσαρων και τους φοβερούς γενίτσαρους Αγρολίδη στη Μεσσαρά και Αλιδάκη στον Αποκόρωνα. πάρχει πλήρης άγνοια για την Καγκελαρία των Σφακιών, για τις μεγάλες μάχες σ’ όλες τις περιοχές της Κρήτης, για τις αιματηρές σφαγές χριστιανών στο Ηράκλειο, στα Χανιά και στο Ρέθυμνο και των 6 επισκόπων στο Ηράκλειο.
Οι ηρωικές μορφές των Χάληδων, του κρυποχριστιανού Μιχάλη Κουρμούλη, του Δημήτρη Λογίου, του Ξωπατέρα του Μανώλη Καλάκη, του Σταυρούλη Νιώτη, του Σταύρου Ξετρύπη, του Μιχάλη Κόρακα κ.ά. δεν αναφέρονται δίπλα στους υπόλοιπους Έλληνες ήρωες της επανάστασης του 1821. Αλλά αγνοούμε και τις μεγάλες οικογένειες των Γιαννάρηδων, των Κουτσούρηδων, των Τσουδερών, των Λεράτων, των Βλάχων, των Σαρρήδων, των Παλμέτηδων κ.ά. που πρόσφεραν βαρύ τίμημα για την ελευθερία.
Η συμμετοχή δε Κρητών στα επαναστατικά γεγονότα στην Πελοπόννησο και την Ρούμελη (Έξοδος του Μεσολογγίου, μάχη στο Μανιάκι, μάχη στους Μύλους Αργολίδας – Ο Μακρυγιάννης, μάλιστα έγραψε ότι τους Μύλους της Αργολίδας τούς κρατούν ο Υψηλάντης με τους Κρητικούς, μάχη στον Ανάλατο του Πειραιά με τον Καραϊσκάκη κ.λπ.) αποδεικνύει την ενεργό συμμετοχή των Κρητών στην Επανάσταση του 1821. Τα διδακτικά βιβλία της ιστορίας, που σήμερα ένοχα σιωπούν, πρέπει να αναδείξουν και να εκλαϊκεύσουν όλα τα γεγονότα της “άγνωστης” περιόδου 1770 έως το 1843, μέχρις ότου δηλαδή ένας άλλος Κρητικός, ο μαχητής της Γραμπούσας, ο Δημήτριος Καλλέργης μαζί με τον Μακρυγιάννη επέβαλαν ουσιαστικά στο βασιλιά Όθωνα, την νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου, την αποδοχή του πρώτου συντάγματος της χώρας…
Πηγή Πατρίς